Dầu Lạc Có Tốt Không? Cách Chọn Dầu Lạc Nguyên Chất An Toàn

Dầu lạc có tốt không là câu hỏi nhiều người đặt ra khi tìm cách thay thế dầu ăn tinh luyện trong bữa cơm hàng ngày. Câu trả lời ngắn gọn là có, nếu dầu lạc đủ nguyên chất và được ép đúng cách. Nhưng đây cũng là loại dầu dễ gặp vấn đề về mùi, vị đắng, thậm chí rủi ro độc tố nấm mốc nếu nguyên liệu hoặc quy trình ép không đảm bảo. Bài viết dưới đây giải thích rõ lợi ích thật của dầu lạc, rủi ro cần biết trước khi mua, và cách nhận biết một loại dầu lạc nguyên chất an toàn.

Dầu lạc có tốt không, xét về thành phần dinh dưỡng

Dầu lạc nguyên chất có khoảng 80% là chất béo không bão hòa, chủ yếu là acid oleic (omega-9) và acid linoleic (omega-6), hai loại chất béo được xem là có lợi cho tim mạch khi thay thế chất béo bão hòa trong khẩu phần ăn.

Dầu lạc còn giữ được vitamin E tự nhiên nếu không qua tinh luyện ở nhiệt độ cao. Theo Healthline, một thìa canh dầu lạc cung cấp khoảng 11% nhu cầu vitamin E khuyến nghị hàng ngày, một chất chống oxy hóa tan trong dầu quan trọng cho da và hệ miễn dịch.

Cần lưu ý đây là lợi ích chung của dầu lạc nguyên chất, chưa phải bằng chứng cho công dụng phòng hay hỗ trợ điều trị bệnh cụ thể nào. Nếu bạn đang có bệnh nền, đặc biệt liên quan tim mạch hoặc chuyển hóa, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi loại dầu ăn chính trong khẩu phần.

Vì sao nhiều loại dầu lạc tự ép lại có mùi hôi hoặc vị đắng

Đây là lý do phổ biến khiến nhiều người tìm kiếm “tác hại của dầu lạc” sau khi thử một lần rồi thất vọng. Phần lớn không phải do dầu để lâu bị oxy hóa như nhiều người vẫn nghĩ, mà đến từ hai nguyên nhân ở khâu sản xuất.

Nguyên nhân thứ nhất là chất lượng lạc đầu vào. Để hạ giá thành, một số cơ sở ép dầu dùng lạc loại 2, loại 3, lẫn cả hạt vỡ, hạt mốc hoặc bị sâu bệnh. Chỉ cần một tỷ lệ nhỏ hạt hỏng lẫn vào mẻ ép cũng đủ làm cả mẻ dầu có mùi hôi hoặc vị đắng.

Nguyên nhân thứ hai là nhiệt độ ép. Ép ở nhiệt độ cao giúp tăng năng suất và rút ngắn thời gian, nhưng lại khiến dầu bị cháy nhẹ, sinh mùi khó chịu và dễ sủi bọt khi nấu. Ép ở nhiệt độ thấp hơn cho dầu thơm hơn, nhưng năng suất giảm đáng kể, nên chi phí sản xuất cũng cao hơn.

Ngoài mùi vị, rủi ro thật sự đáng quan tâm hơn với dầu lạc kém chất lượng là aflatoxin, một độc tố do nấm mốc Aspergillus sinh ra trên hạt lạc bảo quản kém hoặc bị ẩm mốc. Đây là chất được xếp vào nhóm có khả năng gây ung thư gan nếu tích lũy lâu dài với nồng độ cao, theo tổng quan của ScienceDirect về dầu lạc. Đây là lý do quan trọng nhất để chọn mua dầu lạc có kiểm nghiệm rõ ràng, không chỉ dựa vào cảm quan mùi vị.

Cách chọn dầu lạc nguyên chất an toàn

Trước khi mua, bạn nên kiểm tra vài điểm sau:

• Nguồn gốc lạc đầu vào: lạc bóc tay thường ít bị ẩm hơn lạc bóc máy (lạc bóc máy hay phải tẩm nước để đỡ vỡ, nên dễ ẩm mốc hơn nếu không xử lý kỹ trước khi ép).
• Có kiểm nghiệm Aflatoxin không: đây là chỉ tiêu quan trọng nhất, nên yêu cầu người bán cung cấp phiếu kết quả kiểm nghiệm từ đơn vị có thẩm quyền, không chỉ nghe mô tả bằng lời.
• Nhiệt độ ép: dầu ép ở nhiệt độ thấp hơn thường giữ được hương vị và dưỡng chất tốt hơn dầu ép nhanh ở nhiệt độ cao.
• Đã tự công bố sản phẩm an toàn thực phẩm chưa: đây là thủ tục bắt buộc theo quy định, một sản phẩm đã hoàn tất thủ tục này ít nhất cho thấy người bán có đầu tư vào việc tuân thủ pháp lý.

Dầu lạc có rán, chiên được không

Có. Dầu lạc nguyên chất, không pha trộn, vẫn dùng được cho các món xào, rán bình thường, ngoài trộn salad hay dùng trực tiếp. Vì là dầu nguyên chất 100% không pha trộn, lượng dầu cần dùng khi rán cũng thường ít hơn so với một số loại dầu đã pha trộn.

Dầu lạc để được bao lâu, cách bảo quản

Dầu lạc nguyên chất không chất bảo quản thường có hạn sử dụng ngắn hơn dầu ăn công nghiệp. Nên bảo quản nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp, đậy kín nắp sau khi dùng để hạn chế oxy hóa làm giảm chất lượng và mùi vị theo thời gian.

Ví dụ về một quy trình ép dầu lạc chú trọng chất lượng: Dầu Lạc Kangen Homemade

Để minh họa cụ thể các tiêu chí chọn dầu lạc nguyên chất nêu trên, có thể tham khảo quy trình của Dầu Lạc Kangen Homemade, một sản phẩm tự ép quy mô nhỏ, sản xuất theo đơn đặt hàng:

Lạc quê (bóc tay) được tuyển chọn, loại bỏ hạt kém chất lượng trước khi chế biến. Lạc được rửa với nước Kangen pH 2.5 (nước điện giải tính axit mạnh), sau đó ngâm với nước Kangen pH 11.5 (nước điện giải tính kiềm mạnh), rồi phơi khô trước khi ép ở nhiệt độ 100 đến 120 độ C.

Về cơ sở khoa học của bước xử lý bằng nước điện giải, nước có tính axit mạnh (ORP dương cao) đã được một số nghiên cứu trong ngành thực phẩm ghi nhận có khả năng ức chế một số vi sinh vật trên bề mặt nông sản, dù mức độ hiệu quả phụ thuộc thời gian tiếp xúc và loại vi sinh vật cụ thể, không phải một phương pháp tiệt trùng tuyệt đối thay thế các quy chuẩn kiểm nghiệm.

Mức nhiệt ép 100 đến 120 độ C thấp hơn đáng kể so với quy trình tinh luyện công nghiệp phổ biến, thường dùng nhiệt độ 250 đến 300 độ C kèm dung môi hóa học để tách dầu và khử mùi, một quy trình được cho là làm mất phần lớn vitamin và hợp chất chống oxy hóa tự nhiên trong dầu.

Sản phẩm đã có phiếu kết quả kiểm nghiệm từ Viện Kiểm Nghiệm An Toàn Vệ Sinh Thực Phẩm Quốc Gia (NIFC, Bộ Y Tế), ghi nhận hàm lượng aflatoxin tổng số chỉ 0,038 µg/kg, nằm sâu trong ngưỡng an toàn, cùng vitamin E 15,8 mg/100g và omega-6 34,9 g/100g. Đây là bằng chứng cụ thể, không chỉ là mô tả cảm quan.

Lưu ý khi dùng dầu lạc

Dầu lạc chiết xuất từ đậu phộng, nên người có tiền sử dị ứng đậu phộng tuyệt đối không nên dùng. Người đang có bệnh nền liên quan tim mạch, chuyển hóa, hoặc đang điều trị theo phác đồ cụ thể nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi loại dầu ăn chính, thay vì tự ý dùng dựa trên các tuyên bố lợi ích chung chung trên mạng.

Câu hỏi thường gặp

Dầu lạc có tốt không?

Có, nếu là dầu lạc nguyên chất, nguyên liệu lạc chất lượng và được ép đúng nhiệt độ. Dầu lạc nguyên chất giàu chất béo không bão hòa và vitamin E, nhưng cần chọn sản phẩm có kiểm nghiệm rõ ràng để tránh rủi ro aflatoxin từ lạc kém chất lượng.

Tác hại của dầu lạc là gì?

Rủi ro chính không đến từ bản thân dầu lạc, mà từ nguyên liệu lạc kém chất lượng bị ẩm mốc, có thể chứa aflatoxin, một độc tố có khả năng gây hại nếu tích lũy lâu dài. Chọn dầu lạc có phiếu kiểm nghiệm aflatoxin rõ ràng giúp giảm rủi ro này.

Dầu lạc có rán được không?

Có. Dầu lạc nguyên chất dùng được cho các món xào, rán, trộn salad hoặc dùng trực tiếp.

Dầu lạc để được bao lâu?

Dầu lạc nguyên chất không chất bảo quản thường có hạn sử dụng ngắn hơn dầu công nghiệp. Nên bảo quản nơi khô ráo, tránh nắng trực tiếp, đậy kín nắp sau khi dùng.